1 : جايگاه منطقه در چهار چوب زمين شناسي :

منطقه گنبدكاووس در شمال ايران و شرق درياي خزر از دشت پهناوري تشكيل يافته است و از نقطه نظر زمين شناسي در شمال حوضه البرز شرقي ، در غرب حوضه كپه داغ و شرق حوضه خزر قرار گرفته است .

 

1 ـ 1 : حوضه البرز :

حوضه البرز از مجموعه رسوبات شيميايي و بيوشيميايي و تخريبي شامل آهك ، مارن ، ماسه سنگ ، كنگلومرا و شيل تشكيل يافته است و افق هاي گسترده آذرين به صورت خروجي و خروجي زيردريايي و با توف در نواحي مركزي و غربي ان به وجود آمده اند . تنوع رخساره هاي تشكيل دهنده آن و واحدهاي زمين شناسي خيلي زياد بوده و تغييرات رخساره ها در افق هاي جوان تر بيشتر مشهود است . پهناي حوضه بطور متوسط حدود يكصد كيلومتر بوده ولي در ناحيه جنوب گنبدكاووس و گرگان به پنجاه كيلومتر مي رسد و در اين منطقه از ساختمان هاي تاقديس و ناوديس با امتداد شمال شرق به جنوب غرب تشكيل يافته است و رخنمون هاي طاقديس ها عمدتا مربوط به سازند هاي پالئوزوئيك و گاهي سنوزوئيك بوده و سازندهاي جوانتر در ناحيه ارتفاعات البرز فرسايش پيدا كرده و يا اصولا نهشته شده اند . مجموعه

دگرگوني شيست هاي گرگان در جنوب گرگان و علي آبادكتول در بين ارتفاعات البرز و منطقه دشت گرگان قرار گرفته اند .

 

2 ـ 1 : حوضه كپه داغ :

اين ححوضه در شرق و شمال شرقي منطقه واقع است و رخنمون هاي آن تا 30 كيلومتري شمال شرق گنبد ، در سطح زمين گسترش داشته و در اعماق منطقه مورد مطالعه نيز ادامه دارند . سازندهاي اين حوضه عمدتا رسوبي و مربوط به ژوراسيك و كرتاسه از دوران مزوزوئيك بوده و از آهك و مارن و ماسه سنگ و كنگلومرا تشكيل يافته است . سازندهاي حوضه كوپه داغ نيز در ساختمان هاي تاقديس و ناوديس با امتداد شمال شرق ـ جنوب غرب تا شرقي ـ غربي و در شرق حوضه بصورت شمال غرب به جنوب شرق تظاهر نموده اند .

3 ـ 1 : حوضه خزر :

رسوبات اين حوضه مربوط به دوران سوم « مزوزوئيك » بوده و از نوع تخريبي مارن ، ماسه ، كنگلومرا است . اگرچه تا فاصله زيادي از منطقه مورد مطالعه آثاري از اين رسوبات ديده نمي شود ولي حفاري هاي عميق مربوط به چاه هاي نفت وجود سازندهاي اين حوضه را در بخش هاي عميق منطقه نشان مي دهد .

 

2 : ويژگيهاي كلي زمين شناسي ناحيه و تاريخ مختصر آن :

منطقه گنبدكاووس را دشت وسيعي مي پوشاند كه از رسوبات ماسه اي و سيلتي غيرمتراكم و سخت نشده پوشيده شده اند . اين رسوبات كه از نوع ماسه هاي بادي « لس » هستند طي دوران چهارم با ضخامت نسبتا زياد در منطقه دشت و پاي ارتفاعات جنوبي و شرقي نهشته شده اند . اگرچه درباره منشاء اوليه و طرز رسوبگذاري آنها اختلاف نظر وجود دارد . ولي همه بر اين عقيده اند كه عناصر تشكيل دهنده آنها از ارتفاعات البرز سر چشمه گرفته و بارها در جهات مختلف تغيير مكان داده اند .

ارتفاعات جنوب منطقه را تاقديس ها و ناوديس هايي از حوضه البرز شرقي با رسوبات مربوط به پالئوزوئيك بطوريكه اعم و مزوزوئيك به مقدار كم تشكيل مي دهند كه سازند هاي آهكي و ماسه سنگي خوش ييلاق ، مبارك ، درود ، روته ، اليكا ، لار و دليچاي و شمشك از اهميت و رخنمون بيشتري برخوردار هستند .