رصدخانه مراغه
رصدخانه مراغه
رصدخانه مراغه رصدخانهای بود که در دوره هلاکو خان زیر نظر خواجه نصيرطوسی در شهر مراغه ساخته شد.
اين رصدخانه روی تپهای در غرب مراغه قرار داشته است و امروز تنها پیهای بخشهای مختلف و بخشی از سدس سنگی آن باقی مانده است. در سالهای اخير گنبدی برای محافظت از بقايای اين بنا بر روی بخشی از آن ساخته شده است.
پرويز ورجاوند و همکارانش در دهه ۱۳۵۰ به کاوش محوطه اين رصدخانه پرداختند و قسمتهای مختلف آن را شناسايی کردند.
ساختمان اصلی اين رصدخانه به شکل برجی استوانهای ساخته شده بود. در ساختمانهای جنبی آن يک کتابخانه و محل اقامت کارکنان تشخيص داده شده است.
تاريخچه
بنای اين رصدخانه در سال ۶۵۷ هجری (۱۲۶۱ ميلادی) به سفارش نصيرالدين طوسی و به فرمان هولاکو، نوهٔ چنگيزخان مغول ، آغاز شد. هولاکو برای نگهداری اين سازمان پژوهشی موقوفههای ويژهای در نظر گرفت . کتابخانهای شامل ۴۰۰ هزار جلد کتاب و ابزارهای اخترشناسی، از جمله ذات الربع ديواری به شعاع ۴۳۰ سانتیمتر، کرههای ذات الحلق، حلقهٔ انقلابی، حلقهٔ اعتدالی و حلقهٔ سموت، نيز فراهم شد. در همين جا بود که زيج ايلخانی به سال ۶۷۰ هجری(۱۲۷۶ ميلادی) فراهم شد.
رصدخانهٔ مراغه فقط مخصوص رصد ستارگان نبود و يک سازمان علمی گسترده بود که بيشتر شاخههای دانش درس داده میشد و مشهورترين دانشمندان آن عصر، از جمله قطبالدين شيرازی، کاشف علت اصلی تشکيل رنگين کمان، در آنجا جمع شده بودند. به علاوه، چون در آن زمان ارتباط علمی چين و ايران به علت استيلادی مغولان بر هر دو سرزمين برقرار شده بود، دانشمندان چينی، از جمله فردی به نام فائو مونجی، در اين مرکز فعالت داشتند. همچنين، فيلسوف و فرهنگنامه نويس مسيحی، ابنالعبری، در رصدخانهٔ مراغه به درس دادن کتابهای اصول اقليدوس و المجسطی بطلميوس مشغول بودند.
خواجه نصيرالدين طوسی زيج ايلخانی را از روی رصد های انجام شده در رصدخانه مراغه تدوين کرده است. زيج ايلخانی قرن ها از اعتبار خاصی دربسياری از سرزمين های آن زمان منجمله در چين برخوردار بوده است و در سال ۱۳۵۶ ميلادی ۳۰۰ سال پس از مرگ طوسی ترجمه و در اروپا منتشر شد. قديمیترين نسخهٔ اين زيج در کتابخانه ملی پاريس نگهداری میشود.
· سدس
· ربع